Τρίτη, 21 Οκτωβρίου 2008

ΘΕΩΡΙΕΣ ΧΩΡΟΥ ΚΑΙ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΗ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗ


Στο πρώτο μέρος του μαθήματος επιχειρείται η ερμηνευτική προσέγγιση των θεμελιωδών χαρακτηριστικών των εγκαταστάσεων τέχνης (installation art) καθώς εξετάζονται συγκεκριμένα έργα τέχνης από την αρχή του 20ου αιώνα έως τώρα τα οποία αναφέρονται στις διαφορετικές εννοιολογήσεις περί χώρου. Ερευνώνται αφενός οι τρόποι ενσωμάτωσης έργων στον φυσικό ή αρχιτεκτονικά δομημένο χώρο στο οποίο και παρουσιάζονται, συνήθως στα πλαίσια μιας έκθεσης, και αφετέρου η σύνδεση τους, με το αντιληπτικό πεδίο δράσης του θεατή και με τις εκάστοτε συμπαραδηλώσεις (context) του «τόπου» δημιουργίας τους. Τα παραδείγματα αυτά χρησιμοποιούνται περιπτωσιολογικά (νοούμενα ως ενδεικτικά αρχέτυπα της νεωτερικής κατάστασης) για να τεθούν ερωτήματα σχετικά με το σύνθετο ζήτημα του «χώρου» και τις διαφορετικές του εκφάνσεις. Μέσω διαλέξεων ερμηνεύονται σημαντικά έργα, ως ενδεικτικές περιπτώσεις.
Το μάθημα δεν επικεντρώνεται μόνο στην ιστορική ερμηνευτικού τύπου προσέγγιση των παραπάνω έργων τέχνης αλλά θα επεκταθεί και σε συγγενείς θεωρητικές κατασκευές περί χώρου στο επίπεδο της φιλοσοφίας, της κοινωνιολογίας, της θεωρίας της ανθρωπολογίας και της αισθητικής: Η φυσική και μεταφυσική έννοια του χώρου, οι φαινομενολογικές θεωρήσεις της χωρικότητας, εντοπιότητας και σωματικής εμπειρίας, οι ψυχαναλυτικές θεωρήσεις του υποκειμένου σε σχέση με τον χώρο που καταλαμβάνει, κοινωνικές, τεχνολογικές, πολιτικο-γεωγραφικές εφαρμογές της έννοιας του χώρου όπως και αισθητικές θεωρήσεις του χώρου καθώς και της αναπαράστασής και αντίληψής του αποτελούν σημεία αναφοράς του μαθήματος. Η θεωρητική κατασκευή αφηρημένων εννοιών περί χώρου δεν συμβάδισε ωστόσο μόνο με την επανεξέταση γλωσσικών νοηματοδοτήσεων, αλλά οδήγησε ταυτόχρονα στη δημιουργία νέων τρόπων θεώρησης της πραγματικότητας, των οποίων εκφάνσεις αποτελούν συγκεκριμένα έργα τέχνης. Η εξέταση των θεωριών αυτών επιχειρείται στη βάση κριτικής ερμηνείας πρωτότυπων κειμένων που διεξάγεται ως προφορική παρουσίαση κατά ομάδες.
Το μάθημα διεξάγεται με σειρά διαλέξεων, ομαδικών προφορικών παρουσιάσεων και τελικής εργασίας η οποία και θα πρέπει μέσα από την ανάπτυξη υπόθεσης εργασίας και ανάλογη ερμηνευτική επιχειρηματολογία να απαντά σε συγκεκριμένα ερωτήματα τα οποία αναπτύχθηκαν κατά τη διάρκεια του μαθήματος. Παρακαλούνται οι φοιτητές που έχουν δηλώσει το μάθημα να αναλάβουν και την παρουσίαση ενός των προτεινόμενων κειμένων αναγράφοντας τα στοιχεία τους στο ανάλογο κατάλογο.

Οργάνωση Διαλέξεων

1.- Η ανάπτυξη των μετα-ιμπρεσιονιστικών «ατμοσφαιρικών» εκθέσεων και η δημιουργία οπτικών συνόλων στις «Νυμφαίες» του Claude Monet και στο ατελιέ του Constantin Brancusi.
2.- Η «δυναμική θέαση» στα αρχιτεκτονικά περιβάλλοντα στο έργο του Piet Mondrian και Theo Van Doesburg.
3.- Η αυτονόμηση της έκθεσης στο έργο του Kazimir Malevich, Vladimir Tatlin και El Lissitzky. Η αποδόμηση του μουσείου στο Merzbau του Kurt Schwitters.
4.- Από προσδιορισμένα στον τόπο Ready-mades στη «σκηνοθετημένη» έκθεση στο έργο του Marcel Duchamp. Τα περιβάλλοντα των σουρρεαλιστών στο έργο του Salvador Dali.
5.- Η εγκατάσταση ως θεατρικό tableau στα πλαίσια της Pop Art (Claes Oldenburg) και του νέου ρεαλισμού (Arman).
6. Η δημιουργία περιβάλλοντος (environment) στο έργο του Allan Kaprow, της ομάδας Gutai και καλλιτεχνών της Arte Povera.
7. Η ενεργοποίηση του εκθεσιακού χώρου μέσω της επεμβατικής παρουσίας καλλιτέχνη στο έργο του Joseph Beuys και του Yves Klein και των καλλιτεχνών του Fluxus.
8. Η δημιουργία έργου προσδιορισμένο σε συγκεκριμένο τόπο (site specificity) στο έργο του Robert Morris, του Richard Serra και του Robert Smithson.
9. Η αποδόμηση του χώρου και η κριτική θεσμών (institutional critique) στο έργο του Gordon Matta-Clark, Michael Asher, Daniel Buren και Marcel Broodthaers.
10. Η εγκατάσταση ως πειραματική διάταξη (Art and Technology). Η δημιουργία μηχανισμών επηρεασμού της αντίληψης στο έργο του Bruce Nauman και Dan Graham και η εγκατάσταση ως δυνατότητα δράσης του θεατή Vito Acconci.
11. Η εγκατάσταση ως αφήγηση στο έργο του Ilya Kabakov. Το νέο αισθητικό παράδειγμα των βίντεο-εγκαταστάσεων.


ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΑ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Καλλιτεχνική Εγκατάσταση, Τοποειδής Τέχνη
Bishop, Claire (επ.), Participation, Μασαχουσέτη, Λονδίνο: MIT Press, 2006
Bishop, Claire, Installation Art, Λονδίνο, Νέα Υόρκη : Routledge 2005
Celant, Germano, Artspaces, In: Studio International, Sept./Oct. 1975, Vol. 190, Nr. 977, S. 116-123.
Coulter-Smith, Graham, Deconstructing Installation Art. The End of the Old Avant-Garde and the Beginning of the New, Pre-Publication Manuscript, 2006
Crimp, Douglas, On the Museum’s Ruin, Mασαχουσέτη, Λονδίνο: MIT Press, 1993, 2000
Deutsche, Rosalyn, Evictions: Art and Spatial Politics, Mασαχουσέτη, Λονδίνο, 1996
Kwon, Miwon, One Place after Another. Site-Specific Art and Locational Identity, Mασαχουσέτη, Λονδίνο: MIT Press, 2002
O’ Doherty, Brian, Inside the White Cube, The Ideology of the Gallery space, Μπέρκλευ: University of California Press, 2000
On Installation, Oxford Art Journal, vol. 24 (no. 2), Oξφόρδη, 2002
Oxley, Nicola, Oliveira, Nicolas de, Petry, Michael, Installation Art, Λονδίνο: Thames & Hudson, 1994
Oxley, Nicola, Oliveira, Nicolas de, Petry, Michael, Τhe Empire of the Senses. Installation Art in the New Millennium, Λονδίνο: Thames & Hudson, 2003
Reiss, Julie H., From Margin to Center. The Spaces of Installation Art, Mασαχουσέτη, Λονδίνο 2000
Δασκαλοθανάσης, Νίκος (επιμέλεια, εισαγωγή), Από τη μινιμαλιστική στην εννοιολογική τέχνη : μια κριτική ανθολογία, Αθήνα : Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών , 2006
Μπαχτσετζής, Σωτήρης, Από την έκθεση μοντέρνας τέχνης στη σύγχρονη εγκατάσταση: Η καλλιτεχνική ιδιότητα σε μετάβαση, στο: Δασκαλοθανάσης, Νίκος (επ.), Προσεγγίσεις της καλλιτεχνικής δημιουργίας από την Αναγέννηση εως τις μέρες μας, Αθήνα: Νεφέλη, 2006, σ. 557-578

Χώρος και Τόπος
Berber, Stephen, Projected Cities. Cinema and Urban Space, Λονδίνο: Reaktion 2002
Casey, Edward S., The Fate of Place, A Philosophical History, Μπέρκλευ: University of California Press, 1997
Damisch, Hubert, Skyline. The narcissistic City, Stanford University Press, 2001
Doreen Massey, Philosophy and Politics of Spatiality, Τμήμα Αρχιτεκτόνων ΕΜΠ, Αθήνα: Παπασωτηρίου , 2001
Frampton, Kenneth, Studies in Tectonic Culture: The Poetics of Construction in Nineteenth and Twentieth Century Architecture, Κέμπριτζ: MIT Press 1996
Giedion, Sigfrid, Space, Time and Architecture: The Growth of a new Tradition, Harvard, 1967
Massey Doreen B., Space, place and gender, Cambridge : Polity Press, 1994
Massey, Doreen B., For Space, Λονδίνο: Sage, 2005
Massey, Doreen Barbara, For Space, London: Sage, 2006
Vidler Anthony, The architectural uncanny: essays in the modern unhomely, Cambridge, MA ; London : MIT, 1992
Vidler Anthony, Warped space: art, architecture, and anxiety in modern culture, Cambridge, Mas. ; London, UK : MIT, 2000
Αρχιτέκτονες, (Αρχιτεκτονική – Χώρος – Κινηματογράφος), Τ. 53, Σεπ. Οκτ. 2005
Αρχιτέκτονες, (Αστικά Κενά), Τ. 55, Ιαν. Φεβρ. 2006
Σταυρίδης, Σταύρος, Από την πόλη οθόνη στην πόλη σκηνή, Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα, 2002
Τερζόγλου, Νικόλαος-Ίων, Ιδέες του Χώρου στον Εικοστό Αιώνα, Αθήνα: Νήσος, 2009
Τουρνικιώτης Παναγιώτης, Ιστοριογραφία της Μοντέρνας Αρχιτεκτονικής, Αθήνα: Αλεξάνδρεια, 2002

Δεν υπάρχουν σχόλια: