Σάββατο, 10 Μαΐου 2008

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΟΝΤΕΡΝΑΣ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ ΤΕΧΝΗΣ



Το περιεχόμενο του μαθήματος εστιάζει στις ριζικές αλλαγές και μετασχηματισμούς που επέφεραν τα κινήματα των ιστορικών πρωτοποριών και αυτά της μεταπολεμικής περιόδου (νεο-πρωτοπορίες) στις θεωρίες τέχνης, στις συνθήκες πρόσληψης και παραγωγής των εικαστικών τεχνών καθώς και τις επιπτώσεις και αλληλοεπιδράσεις της καλλιτεχνικής δραστηριότητας στις εκάστοτε ιδεολογίες περί κοινωνίας. Γίνεται παρουσίαση των σημαντικότερων τεχνοτροπιών, εικαστικών ιδιωμάτων καθώς και της ανάλογης θεματολογίας-εικονογραφίας, ενώ εξετάζονται ταυτόχρονα και οι πολλαπλές διασυνδέσεις των έργων με άλλες τέχνες και εκδηλώσεις πολιτισμού καθώς και οι επιδράσεις της θεωρητικής σκέψης και της επιστήμης. Η συστηματική και μεθοδική επισκόπηση της ιστορικής εξέλιξης των θεωριών της τέχνης και της καλλιτεχνικής δραστηριότητας του 20ου αιώνα συμβαδίζει και με την ενδεικτική παρουσίαση των ανάλογων νέων μεθοδολογιών της επιστήμης της ιστορίας της τέχνης, οι οποίες αναπτύχθηκαν στην περίοδο αυτή.

Στόχος του μαθήματος είναι να αναπτύξει την ικανότητα κριτικής ανάλυσης εικαστικών έργων, να εμπλουτίσει με γνώσεις γύρω από το ιστορικό πλαίσιο της κάθε εποχής και κινήματος καθώς επίσης και την ανάλογη αισθητική ιδεολογία. Τα έργα μέσα στο σύνθετο πλαίσιο αναφορών και συμπαραδηλώσεων τους, τα θεωρητικά κείμενα καλλιτεχνών και στοχαστών καθώς και οι ερμηνευτικές προσεγγίσεις μας βοηθούν να κατανοήσουμε το φαινόμενο της τέχνης, την αμφίδρομη σχέση καλλιτεχνικής δημιουργίας και ιστορίας και μας παρέχουν κλειδιά κριτικής ανάγνωσης και απόλαυσης του εικαστικού έργου. Το μάθημα προσφέρει ταυτόχρονα ειδικευμένες πληροφορίες και επιστημονικές τοποθετήσεις δημιουργώντας για τους συμμετέχοντες το γνωστικό πλαίσιο προετοιμασίας για την ενεργό εμπλοκή τους σε πρακτικό επίπεδο με το ευρύτερο πεδίο της σύγχρονης τέχνης καθώς και τη διασύνδεση του με την αρχιτεκτονική πρακτική.

Η οργάνωση του μαθήματος βασίζεται σε θεματικές ενότητες διαλέξεων και σειρά προφορικών, ομαδικών παρουσιάσεων εκ μέρους των φοιτητών. Οι παρουσιάσεις γίνονται σε ομάδες επιλογής και επικεντρώνονται σε περιληπτική και κριτική ανάπτυξη αποσπασμάτων από το συνολικό έργο σημαντικών εκπροσώπων της θεωρίας. Η επιλογή των κειμένων έγινε με κριτήριο το πως κάθε απόσπασμα αποτελεί ιδιάζουσα περιπτωσιολογική ανάλυση που να επεξηγεί με σαφήνεια την εκάστοτε μεθοδολογική προσέγγιση, προσφέροντας συμπληρωματικές πληροφορίες στην εκάστοτε θεματική ενότητα.


ΘΕΜΑΤΙΚΕΣ ΕΝΟΤΗΤΕΣ
1) Εισαγωγή στις βασικές θεωρίες της τέχνης – περιοδολογήσεις: νεωτερικότητα, πρωτοπορία, μοντερνισμός.
2) Εισαγωγή στη μεθοδολογία: Εικονολογία – Σημειολογία – Φαινομενολογία - Η συμβολή του αναλυτικού λόγου (discourse analytique) στην ιστορία της τέχνης.
3)– Αλλαγές στην εικονιστική αναπαράσταση: από τη μίμηση στη ζωγραφική αφαίρεση (Κυβισμός, Φουτουρισμός, Εξπρεσιονισμός, De Stijl, Σουπρεματισμός) - το τέλος της ηγεμονίας της ζωγραφικής: από τον αφηρημένο εξπρεσιονισμό στη «μεταμοντέρνα» ζωγραφική.
4) Πολιτική, ουτοπία και «η τέχνη μέσα στη ζωή»: Επεμβατισμός στο Νταντά - Κονστρουκτιβισμός και Λεφ –Μπάουχαους - η κριτική στην κοινωνία του θεάματος: Καταστασιακή Διεθνής
5) Το «ασυνείδητο» της εικόνας - Η νέα εικονογραφία στον Σουρεαλισμό
6) Ρήξη με την αισθητική και η τέχνη ως έννοια: το καθεστώς του ready-made – θεσμική κρητική και η ασάφεια των ρόλων – ο «ερωτικός εννοιολογισμός» στο έργο του Marcel Duchamp
7) Η εννοιολόγηση του κοινότοπου: η αισθητική της pop art - Η κοινωνία της κατανάλωσης, η «τέχνη των επιχειρήσεων» και η εφεύρεση του life style στο έργο του Andy Warhol
8) Η αρένα του καλλιτέχνη: Περφόρμανς και Επιτέλεση - Σωματικές Δράσεις – Happening και Fluxus
9) Οι αλλαγές στα ηγεμονικά παραδείγματα της σύγχρονης τέχνης: Minimal Art, Conceptual Art, τέχνη ως Θεσμική Κριτική, Arte Povera
10) Ο θεατής μες την εικόνα: η τέχνη εγκατάστασης, ο νέος ρόλος του θεατή και οι κανόνες δεξίωσής της τέχνης.
11) Απο το White Cube στο Black Box. Η τέχνη στην ηγεμονία της κινηματογραφικής εικόνας
12) Προς τον 21ο αιώνα (α’ μέρος):
Η έκλειψη της δημόσια σφαίρας; κοινοτικές μορφές τέχνης (community based art): από τον τόπο στην κοινότητα – σχεσιακή αισθητική και η κριτική της - Ο επαναπροσδιορισμός της τέχνης στο δημόσιο χώρο.
Αλλαγή φύλου: Φεμινιστική και μετα-φεμινιστική ιστοριογραφία - Καλλιτεχνική πρακτική και η πολιτική της ταυτότητας.
13) Προς τον 21ο αιώνα (β’ μέρος):
Η εμπειρία εκτός: Διεθνοποίηση, παγκοσμιοποίηση και διακίνηση καλλιτεχνών και τέχνης – Μετααποικιακή κριτική και εμπόριο τέχνης.
Κριτική της ύστερης νεωτερικότητας - Όψιμο ύφος (late style) και η κριτική της μεταμοντέρνας αρχιτεκτονικής.

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:

Αργκάν Τζ. Κ., Η Μοντέρνα Τέχνη, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, Ηράκλειο 1998.
Γεωργίου, Θεόδωρος, Αισθητική θεωρία και μοντέρνα τέχνη, Αθήνα: Futura, 2000
Δασκαλοθανάσης, Νίκος (επιμέλεια, εισαγωγή), Από τη μινιμαλιστική στην εννοιολογική τέχνη : μια κριτική ανθολογία, Αθήνα: Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών, 2006
Δασκαλοθανάσης, Νίκος, Ο καλλιτέχνης ως ιστορικό υποκείμενο από τον 19ο στον 21ο αιώνα, Αθήνα: Άγρα, 2004
Λοιζίδη, Νίκη, Απόγειο και κρίση της πρωτοποριακής ιδεολογίας, Αθήνα: Νεφέλη, 1992. - (Βιβλιοθήκη της Τέχνης , 32)
Μικέλι [Micheli], Μάριο ντέ, Οι πρωτοπορίες της τέχνης του εικοστού αιώνα, Αθήνα: Οδυσσέας
Μουρίκη, Αλεξάνδρα, Μεταμορφώσεις της αισθητικής, Αθήνα: Νεφέλη, 2003
Μπρετόν, Ανδρέας, Υπερρεαλισμός και Ζωγραφική, Αθήνα: Ύψιλον, 1981
Ομάδες, κινήματα, τάσεις της σύγχρονης τέχνης μετά το 1945, εκδ. Εξάντας, Αθήνα 1991.
Πούλος, Παναγιώτης (επιμέλεια, εισαγωγή), Έννοιες της τέχνης τον 20ό αιώνα, Αθήνα : Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών, 2006
Στάγκος, Νίκος (επ.), Έννοιες της μοντέρνας τέχνης από το φωφ στο μεταμοντέρνο, Αθήνα: Ίδρυμα Τραπέζης Ελλάδος, 2003
Σταυρακάκης, Γιάννης, Σταφυλάκης, Κωστής (επ.), Το πολιτικό στη σύγχρoνη τέχνη, Αθήνα: Εκκρεμές, 2008
Τερζάκης, Φώτης. Τροχιές του αισθητικού : Η ιστορική σύσταση μιας αισθητικής φιλοσοφίας και ο ανθρωπολογικός της ορίζοντας, Αθήνα : Futura, 2007
Τερζόγλου, Νικόλαος-Ίων, Ιδέες του Χώρου στον Εικοστό Αιώνα, Αθήνα: Νήσος, 2009
Χαραλαμπίδης Α., Η τέχνη του 20ού αι., τομ. 3, University Studio Press, Θεσσαλονίκη 1995.
Acton, Mary, Learning to Look at Modern Art, Λονδίνο, Νέα Υόρκη: Routledge, 2004
Adorno, Theodor W., Αισθητική θεωρία, Αθήνα : Αλεξάνδρεια, 2000.
Alberro, Alexander, Conceptual Art and the Politics of Publicity, Κέμπριτζ Mασαχουσέτης, Λονδίνο: MIT Press, 2004
Arnason, H. Harvard, Ιστορία της σύγχρονης τέχνης : ζωγραφική, γλυπτική, αρχιτεκτονική, φωτογραφία, Θεσσαλονίκη :Παρατηρητής, 1995
Arnold, Dana, Ιστορία της τέχνης: Όλα όσα πρέπει να γνωρίζετε, Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα, 2007
Bätschmann, Oskar, The artist in the modern world: the conflict between market and self-expression, Νιου Χέιβεν: Yale University Press, 1997.
Belting, Dilly, Kemp, Sauerländer, Warnke, (επ.), Εισαγωγή στην Ιστορία της Τέχνης, Θεσσαλονίκη: Βανιάς, 1995
Benjamin, Walter. Δοκίμια για την τέχνη: Το έργο τέχνης στην εποχή της τεχνικής αναπαραγωγιμότητάς του: Συνοπτική ιστορία της φωτογραφίας: Εντ. Φουξ, ο συλλέκτης και ο ιστορικός, Αθήνα: Κάλβος, 1978
Bishop, Claire (επ.), Participation, Κέμπριτζ Mασαχουσέτης, Λονδίνο: MIT Press, 2006.
Bishop, Claire, Installation Art, Λονδίνο, 2005.
Breton, André, Μανιφέστα του Σουρρεαλισμού, Αθήνα: Δωδώνη, 1972
Buchloh, Benjamin H. D., Neo-Avantgarde and Culture Industry. Essays on European and American Art from 1955 to 1975, Mασαχουσέτη, Λονδίνο: MIT Press, 2000
Buci-Glucksmann, Christine, Baroque Reason: The Aesthetics of Modernity (Published in association with Theory, Culture & Society), Λονδίνο: Sage, 1994
Bürger, Peter, Theory of the Avant-Garde, Μινεάπολη: University of Minnesota Press, 1984, 2002
Buskirk, Martha, The Contingent Object of Contemporary Art, Mασαχουσέτη, Λονδίνο: MIT Press, 2003
Cabanne, Pierre (επιμ.), Ο μηχανικός του χαμένου χρόνου : Συνεντεύξεις με τον Marcel Duchamp, Αθήνα: Άγρα, 1989
Cauquelin, Anne, Η σύγχρονη τέχνη, Αθήνα: Το Βήμα: Γνώση, 2007
Cauquelin, Anne, Οι θεωρίες της Τέχνης, Αθήνα: Το Βήμα: Γνώση, 2007
Clark, T.J., Farewell to an Idea. Episodes from a History of Modernism, Νιου Χείβεν: Yale University Press, 1999
Cottington, David. Μοντέρνα τέχνη: Όλα όσα πρέπει να γνωρίζετε, Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα, 2007
Crimp, Douglas; Lawler, Louise, On the museum's ruins, Κέμπριτζ Mασαχουσέτης, Λονδίνο: MIT Press, 1993.
Debord, Guy, Κοινωνία του θεάματος, Αθήνα: Διεθνής Βιβλιοθήκη, 2000
Deutsche, Rosalyn, Evictions: Art and Spatial Politics, Κέμπριτζ Mασαχουσέτης, Λονδίνο: MIT Press, 1996.
Didi-Huberman, Georges, Ce que nous voyons, ce qui nous regarde, Παρίσι: Les Editions de Minuit, 1992
Droste, Magdalena. Μπάουχαους 1919-1933: Αρχείο Μπάουχαους, Αθήνα: Γνώση, 2006
Eagleton, Terry, Οι αυταπάτες της μετανεωτερικότητας, Αθήνα: Καστανιώτης 2005
Fineberg, Jonathan, Strategies of Being: Art after 1940, Νιου Χαίβεν: Yale University Press, 2000.
Foster, Hal; Krauss, Rosalind; Bois, Yve-Alain; Buchloh, Benjamin H. D., Η τέχνη από το 1900, Αθήνα: Επίκεντρο, 2007
Foster, Hal, The Return of the Real, Κέμπριτζ Mασαχουσέτης, Λονδίνο: MIT Press, 1996
Frampton K., Μοντέρνα Αρχιτεκτονική, Ιστορία και Κριτική, μτφρ. Θ.Ανδρουλάκης, Μ. Παγκάλου, εκ. Θεμέλιο, Αθήνα 1987.
Frascina, Francis, Harris, Jonathan (επ.), Art in Modern Culture. An Anthology of critical texts, Λονδίνο: Phaidon, 1992
Freeland, Cynthia. Μα είναι αυτό τέχνη; : Εισαγωγή στη θεωρία της τέχνης, Αθήνα: Πλέθρον, 2005.
Friedberg, Anne, The Virtual Window. From Alberti to Microsoft, Κέμπριτζ Mασαχουσέτης, Λονδίνο: MIT Press, 2006.
Gray, Camilla, Η ρώσικη πρωτοπορία, Αθήνα: Υποδομή, 1987
Greenberg, Clement, Τέχνη και πολιτισμός, Αθήνα: Νεφέλη, 2007
Greenberg, Reesa, Ferguson, Bruce W.,Nairne, Sandy (επ.), Thinking about exhibitions, Λονδίνο: Routledge, 1996
Guilbaut, S., How New York stole the idea of modern art: abstract expressionism, freedom and the cold war, University of Chicago Press, Chicago 1985.
Habermas, Jürgen, Ο φιλοσοφικός λόγος της νεωτερικότητας, Αθήνα: Αλεξάνδρεια, 1985.
Harrison, Charles, Wood, Paul (επ.), Art in Theory 1900-2000. An Anthology of Changing Ideas, Λονδίνο: Blackwell, 2003
Hays, K. Michael, Architecture's Desire: Reading the Late Avant-Garde, Κέμπριτζ Mασαχουσέτης, Λονδίνο: MIT Press, 2009
Hobsbawm E., Η εποχή των άκρων: ο σύντομος 20ος αι. 1914-1991, μτφρ. Β. Καπετανγιάννης, Θεμέλιο, Αθήνα 2004.
Hopkins, D., After Modern Art 1945-2000, Oxford History of Art, Oxford University Press, 2000.
Internationale Situationniste, Το Αισθητικό και το Πολιτικό. Ανθολογία Κειμένων από την Cobra στην Καταστασιακή Διεθνή, Αθήνα: Ελεύθερος Τύπος, 1996
Jay, Martin, Downcast Eyes: The Denigration of Vision in Twentieth-Century French Thought, Μπέρκλευ: University of California Press, 1994.
Jameson Frederic, Το μεταμοντέρνο ή η πολιτισμική λογική του ύστερου καπιταλισμού, Νεφέλη, Αθήνα 1999.
Jones, Amelia (επ.), Performing the Body/Performing the Text, Λονδίνο και Νέα Υόρκη: Routledge, 1999
Kandinsky, Wassily, Για το πνευματικό στη τέχνη, Αθήνα: Νεφέλη, 1981
Kittler, Friedrich, Optical Media, Λονδίνο: Polity, 2010
Kofman, Sarah. Το πρωτόλειο της τέχνης: Ερμηνεία της φροϋδικής αισθητικής, Αθήνα: Κανάκη, 2009
Krauss, Rosalind, Passages in Modern Sculpture, Κέμπριτζ Mασαχουσέτης, Λονδίνο: MIT, 1981.
Krauss, Rosalind, The Originality of the Avant-Garde and Other Modernist Myths, Λονδίνο: MIT, 1986.
Kwon, Miwon, One Place After Another, Κέμπριτζ Mασαχουσέτης, Λονδίνο: MIT Press, 2003.
Leighton, Tanya (επ.), Art and the Moving Image. A Critical Reader, Λονδίνο, 2008.
Mitchell, W. J. T., Iconology. Image, Text, Ideology, Σικάγο και Λονδίνο: Chicago University Press, 1986.
Molderings, Herbert, Duchamp and the Aesthetics of Chance: Art as Experiment (Νέα Υόρκη: Columbia University Press, 2010)
O’ Doherty, Brian, Inside the White Cube, The Ideology of the Gallery space, Μπέρκλευ: University of California Press, 2000
Rancière, Jacques, Aesthetics and Its Discontents, Λονδίνο: Polity, 2009
Rorimer, Anne, New Art in the 60s and 70s. Redefining Reality, Λονδίνο: Thames & Hudson, 2001
Selz, Peter και Kristine Stiles, Theories and Documents of Contemporary Art, Μπέρκλευ: University of California Press, 1996.
Wallis, Brian (επ.), Art after Modernism: Rethinking Representation, Νέα Υόρκη: The New Museum of Contemporary Art, 1984, 1996

Δεν υπάρχουν σχόλια: